Systeemkennis opbouwen met eDNA

Systeemkennis opbouwen met eDNA

Vruchtbare samenwerkingen komen vaak voort uit een persoonlijke klik. Mensen met de juiste kennis of een passend netwerk, die elkaar vinden in een intrinsieke drijfveer, een gemeenschappelijke ambitie. Alweer een decennium geleden ontmoetten Kees van Bochove van Datura Environmental Solutions en Sebastiaan Schep van Witteveen+Bos elkaar op een inspirerend STOWA-congres over innovatieve technieken. Sebastiaan, met zijn kennis van waterbeheer en ecosystemen en Kees, met zijn laboratoriumachtergrond en kennis van DNA-analyse, vonden elkaar in het systeemdenken. Ze hadden al snel het idee dat hun gecombineerde kennis wel eens heel interessant zou kunnen zijn voor water- en natuurbeheerders.

Kees: ‘Dan ben ik ook een doener. Ik ben al snel na ons gesprek en wat appjes heen en weer over geschikte locaties watermonsters gaan nemen om te kijken wat voor data deze opleveren. Dat was in het voorjaar van 2016.’ Sebastiaan vult aan: ‘En in december zaten we al met een aantal waterbeheerders om tafel om het idee van het meten van waterkwaliteit met eDNA te pitchen.’

Sebastiaan vindt het belangrijk om het ontwikkelingswerk vervolgens zoveel mogelijk als normaal betaald project vorm te geven: ‘Dat vergroot de betrokkenheid enorm en dwingt de betrokkenen om richting toepassing te denken.’ Het vinden van opdrachtgevers die willen betalen voor innovaties kan lastig zijn, maar zeven waterbeheerders bleken direct voor het idee te porren. Enthousiasme en vertrouwen plus het vroegtijdig betrekken van waterbeheerders zijn hierbij succesfactoren.

Tien jaar later hebben vrijwel alle waterschappen tenminste een jaar meegedaan. Door samen met deze waterschappen de techniek verder te ontwikkelen, is de weg naar de praktijk gevonden. De kers op de taart is dat Hoogheemraadschap van Delfland eDNA vanaf 2027 regulier wil inzetten. Innoveren kan dus, maar je moet een lange adem hebben. Sebastiaan: ‘Het leunt vaak wel op enkele fanatieke kartrekkers. Ik denk wel eens dat we de tijd die in het leuren gaat zitten, ook aan de inhoud hadden kunnen besteden, maar zo werkt dat dus niet.’

Sebastiaan Schep en Kees van Bochove

Een goede samenwerking staat of valt met vertrouwen. Zaken als budgetverdeling kunnen soms lastig zijn, maar het is essentieel om erop te durven vertrouwen dat de ander ook zijn nek uitsteekt voor het project. Soms gaat er wat mis, bijvoorbeeld bij een bemonstering of in de data-uitwisseling, maar het is ook mensenwerk. Kees: ‘We weten van elkaar dat we beiden die drive hebben om het beter te doen. Niemand zit erbij met de intentie om de zaken mis te laten gaan. Je hebt elkaar nodig en we maken de dingen naar elkaar toe ook waar.’ Sebastiaan: ‘Je moet vooral ook de grote lijn blijven zien: elkaar niet afrekenen op balverlies, maar kijken naar het mooie doelpunt.’

Sebastiaan: ‘De mogelijkheden reiken zoveel verder dan alleen oppervlaktewater. Je kan ook eDNA uit de bodem en de lucht halen, of uit drinkwater en het riool. Bij Witteveen+Bos hebben we nu een eDNA-kernteam opgezet om te kijken naar welke mogelijkheden er nog meer zijn en waarop we de komende tijd willen inzetten.’

Kees: ‘Omdat wij niet zo’n grote club zijn bij Datura, moeten we kiezen waarop we inzetten. De komende twee jaar focussen we met onze eDNA-techniek op vleermuizen en bodemkwaliteit. De verdieping van de techniek gaat nog wel even door, dat is ook onze kracht. Witteveen+Bos helpt ons om op meerdere onderwerpen aangehaakt te blijven.’

De samenwerking die ontstond na die toevallige ontmoeting van tien jaar geleden heeft dus geresulteerd in een succesvolle innovatie, bekroond met de Vernufteling. En Sebastiaan en Kees staan eigenlijk nog maar aan het begin van veel moois. Dat is naast de persoonlijke klik ook te danken aan het ondernemerschap van beide mannen. Aan hun denken vanuit de mogelijkheden. Daarvoor moet je verder kijken dan de bubbel van je eigen bedrijf of opdrachtgevers. Of zoals Sebastiaan het zegt: ‘Als je achter je bureau gaat zitten, is er geen kans op toevallige ontmoetingen.’

eDNA voedselwebanalyse

Met de innovatieve techniek eDNA voedselwebanalyse (start ontwikkeling in 2016) kan aan de hand van een enkel watermonster vrijwel het gehele onderwaterleven in beeld worden gebracht, de biodiversiteit en ecologische gezondheid van wateren worden beoordeeld én inzicht worden verkregen in de belangrijkste processen en drukfactoren zoals stikstof en chemische verontreiniging.

Zo bleek uit het praktijkonderzoek eDNA meets toxiciteit (2024-2025) dat dit zelfs mogelijk is voor toxische stoffen, wat de basis legt voor een geheel nieuwe benadering van toxicologisch onderzoek. Een techniek die veel sneller is, tegen aanzienlijk lagere kosten ten opzichte van de gangbare methoden.

De DNA-profielen bieden snel een overzicht van welke organismen aanwezig zijn, welke niet, hoe dit met elkaar in verband staat en welke type verontreinigingen hieraan te relateren zijn (zoals rwzi’s, industrie, glastuinbouw of bollenteelt).

Meer informatie

<>