Wilderszijde ligt midden in een groene verbinding tussen het Lage Bergse Bos en Natuurpark Schieveen, waarbij de vorm van de locatie doet denken aan een vlinderstrik. De locatie voor Wilderszijde ligt op de uitloper van deze vlinderstrik. Daarom heeft de wijk naast een woonfunctie ook een cruciale rol in de ecologische en landschappelijke verbinding tussen deze natuurgebieden.

Wilderszijde bestaat uit 16 buurten die tussen 2024 en 2028 worden gerealiseerd. De opdracht binnen dit project voor Witteveen+Bos is veelomvattend: maken van het integraal ontwerp voor de openbare ruimte, van de hoofdinfrastructuur en van de kunstwerken. Ook hebben we - in opdracht van de ontwikkelaars - het integraal ontwerp voor de bouwvelden verzorgd. In alle gevallen op zo’n manier dat leven, wonen en natuur elkaar versterken.

In onze ontwerpen zijn ecologische oplossingen verregaand gestandaardiseerd; denk aan de vormgeving van straten, bruggen, tuinen en huizen. Universele toepassing en opschaalbaarheid zijn een belangrijk aspect geweest bij de verschillende ontwerpoplossingen.

Net als het streven naar een sterke samenhang tussen het ontwerp van de openbare ruimte en de gebouwen. Dit is van cruciaal belang om écht natuurinclusief te ontwerpen. Dieren stoppen immers niet bij de kavelgrens, maar bewegen zich vrij tussen openbare ruimte, tuinen en gebouwen.

De gemeentelijke ambities om Wilderszijde tot een natuurinclusieve wijk te maken zijn ook door de ontwikkelaars omarmd, zoals door de samenwerking BBGZ (Batenburg Bouw en Ontwikkeling, BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling en Zondag Ontwikkeling). Dit heeft de weg vrijgemaakt om de maatregelen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit niet alleen in de openbare ruimte toe te passen, maar ook op de uitgeefbare terreinen (gebouwen en tuinen). 

Op alle vijf schaalniveaus is een holistische ecologische benadering toegepast. Op ieder niveau (bovenwijks, wijk, buurt, hofje en gebouw) zijn strategieën ontwikkeld om doelgerichte habitats te creëren en migratie van dieren en dagelijkse interactie tussen mens en dier mogelijk te maken.

Het fundament voor deze ecologische benadering is het ontwerpen van een robuuste hoofdgroenstructuur. Een structuur die de wijk verbindt met de leef- en woonomgeving. Op de locaties waar ecologische knelpunten voor de dierpopulatie kunnen ontstaan, zijn faunapassages ontworpen. Zo kunnen dieren de wijk vrijelijk in en uit.

Het belang van samenhang tussen openbare ruimte en uitgeefbaar terrein (kavels) laat zich goed illustreren aan de hand van een voorbeeld op wijkniveau: de fietsdiagonaal, ook wel de ‘egelsnelweg’ genoemd.

Langs deze route kunnen grondgebonde zoogdieren de gehele wijk doorkruisen. Aangrenzende percelen worden ontworpen met diepe voortuinen en groene hagen die de egel op zijn route begeleiden en schuilplekken bieden. Langs deze route kan de egel verder de buurten en private tuinen betreden via egelpoortjes die in de erfafscheidingen van de woningen zijn mee ontworpen (perceelniveau). Dit zorgt ervoor dat de egel niet alleen in de openbare ruimte, maar ook in de tuinen van mensen terecht komt en zo het leefgebied gemaximaliseerd wordt. Zo ontstaat échte interactie tussen bewoners en fauna.

Overal in de wijk worden nestkasten geïntegreerd in de woningen. Om vogels structureel een verblijfplek te bieden, is het essentieel om te zorgen dat voedsel voor deze vogels nabij is. De beplanting van het openbaar terrein is daarom zorgvuldig afgestemd op de vogelsoorten. De doelsoorten vinden daarmee in de directe omgeving van hun nestkast het voedsel om zichzelf en de kroost te voeden.

Hoe unieke woonbeleving en natuurvermeerderende maatregelen kunnen samenkomen wordt zichtbaar in Polderwijk 3 + 4. Bij de aanstaande realisatie is gekozen voor de aanplant van knotwilgen en voor veel open water. Door overal langs het water dras-plasoevers aan te leggen, is nog meer ecologische waarde gecreëerd.

Dankzij constructief samenspel tussen gemeente, BBGZ en onze ontwerpers, is een goede balans gevonden tussen royale tuinen en ruimte voor natuurvriendelijke oevers. Hierdoor wordt in Polderwijk veel nieuwe habitat gecreëerd voor de rietorchis en verschillende dieren zoals de blauwborst, oeverzwaluw en kleine watersalamander.  

Om te zorgen dat de watersalamander ook de dras-plasoevers kan bereiken is ook de hoofdstructuur aangepast. In de hoofdwatergangen zijn amfibieënrichels geplaatst zodat de watersalamander zich veilig kan voortplanten. De richel voorkomt dat vissen de afgezette eitjes opeten.

Nog een voorbeeld zijn de hofjes in de buurten van Polderwijk 3 + 4. Deze hofjes zijn zo ontworpen dat ze een ecologische route door de buurt vormen van noord naar zuid. Dit biedt bijvoorbeeld schuilplekken voor de hermelijn en de egel. Het groen in de hofjes en het feit dat auto’s niet welkom zijn, biedt ook de bewoners een prettige leefomgeving.

Wilderzijde is een inspirerend voorbeeld hoe menselijk comfort, recreatieve kwaliteit, versterken van de biodiversiteit en integreren van ecologische functies samen kunnen gaan. Met deze holistische ecologische benadering als basis wordt natuur een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Zo hebben niet alleen mensen, maar ook dieren jaarrond hun verblijfplaats in Wilderszijde. Als integraal onderdeel van de woonomgeving, niet ernaast.

Zondag Ontwikkeling is al 51 jaar actief als projectontwikkelaar van hoogwaardige woningbouw. In Wilderszijde realiseert Zondag zo’n 1.000 van de 3.000 woningen.

‘Toen we in 2021 de samenwerkingsovereenkomst tekenden met de andere partijen en de gemeente Lansingerland, besefte onze directeur Bob Bax dat natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen een centrale rol moest krijgen in Wilderszijde’, vertelt Chris Gmelig Meijling.

Om deze ambitie vorm te geven werd samenwerking gezocht met Witteveen+Bos, dat ook al actief was als ecologisch adviseur van de gemeente. Witteveen+Bos hielp om de maatregelen meetbaar en kwantificeerbaar te maken op basis van de natuurinclusieve  maatregelenmatrix. Deze uitwerking heeft geleid tot een gezonde balans tussen natuurbelangen en woonbeleving.

‘We hebben Witteveen+Bos leren kennen als proactief, ambitieus en stimulerend. Maar ook met begrip voor commerciële afwegingen. Sommige maatregelen zijn hierom afgevallen of ingewisseld voor een variant die meer aansluit bij de gewenste woonbeleving.’

Zondag Ontwikkeling en Witteveen+Bos hebben in het voortraject veel tijd geïnvesteerd in de samenwerking en afstemming, zodat al in de plan- en ontwerpfase de advisering is geborgd. Chris Gmelig Meijling: ‘Samen zijn we hierdoor steeds in staat om de meest optimale oplossing te kiezen met de meeste positieve impact op de natuur.’

Een praktisch voorbeeld is de oplevering van woningen inclusief vleermuisvriendelijke buitenverlichting naast de voordeuren. ‘De uniformiteit zorgt voor een stijlvolle uitstraling én we voorkomen dat vleermuizen worden verjaagd uit hun vleermuiskasten door te felle verlichting. Zo is het win-win: goed voor natuur én bewoners.’