Toolbox Vrouwvriendelijke Publieke Ruimte
50 praktische ontwerpprincipes voor een veilige, inclusieve en toegankelijke publieke ruimte
Toolbox Vrouwvriendelijke Publieke Ruimte
Wat is nodig voor een stad waarin iedereen zich veilig en welkom voelt en vrij kan bewegen? Vanuit die vraag is een ontwerpend onderzoek uitgevoerd naar veilige en inclusieve publieke ruimtes onder leiding van Witteveen+Bos. Het resultaat is de Toolbox Vrouwvriendelijke Publieke Ruimte: een praktisch hulpmiddel met 50 concrete oplossingen en ontwerpprincipes voor een inclusieve publieke ruimte.
‘De Toolbox is nadrukkelijk geen theoretisch document, maar een praktisch hulpmiddel dat stedelijke ontwerpers, adviseurs en gemeenten ondersteunt bij het maken van inclusieve keuzes in de publieke ruimte’, vertelt projectleider Nonna Joosse.
Vergelijkbare behoeftes
Door de publieke ruimte expliciet vanuit het vrouwelijk perspectief te bekijken, worden barrières zichtbaar die bij traditionele ontwerpbenaderingen makkelijk over het hoofd worden gezien. Zo ontstaan inzichten die bijdragen aan een stad die niet alleen vrouwvriendelijker, maar ook inclusiever, toegankelijker en veiliger is voor iedereen. Ook voor bijvoorbeeld ouderen en jonge gezinnen, omdat zij vergelijkbare behoeftes hebben.
Uit het onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat sport- en parkvoorzieningen niet altijd aansluiten bij de behoeften van meisjes en jonge vrouwen. Competitief sporten is vaak dominant. De toolbox bevat daarom onder meer ontwerpprincipes voor plekken die nadrukkelijk uitnodigen tot sociale activiteiten, verschillende vormen van sport, spel en verblijf.
Van onderzoek naar praktische oplossingen
De kansen en knelpunten voor een vrouwvriendelijke en inclusieve stad zijn onderzocht aan de hand van een literatuurstudie, praktijkonderzoek met wandelinterviews en enquêtes en de expertise van verschillende partners. De inzichten zijn vervolgens vertaald naar ontwerpprincipes en in de praktijk getoetst.
De principes zijn gecategoriseerd aan de hand van de theorie van Kevin Lynch, die beschrijft hoe mensen een stad waarnemen en mentaal structureren. De toolbox onderscheidt vijf ruimtelijke elementen: punten, routes, landmarks, vlakken en randen. Daarnaast zijn vanuit de werksessies en literatuur verschillende subthema’s uitgewerkt, waaronder verlichting, speelplekken en beheer.
Verschillende perspectieven als basis
Een inclusieve stad begint bij het betrekken van en oog hebben voor verschillende gebruikers. Daarom werkte het onderzoeksteam met fictieve rolmodellen, oftewel persona’s. Onder meer een meisje in de basisschoolleeftijd, een studente, een jonge moeder en een gepensioneerde vrouw zijn als perspectieven meegenomen.
‘Een vrouwvriendelijke publieke ruimte ontstaat niet door één afzonderlijke ingreep’, benadrukt Joosse. ‘Het ontstaat door maatwerk: door het combineren van meerdere ontwerpprincipes die elkaar versterken en aanvullen. Afgestemd op de behoeften en de locatie.’
Breed maatschappelijk draagvlak
Het onderzoek kon rekenen op brede betrokkenheid van steden en gemeenten in Nederland en België. Arnhem, Breda, Deventer, Eindhoven, Groningen, Leuven, Leiden en Mechelen namen deel aan werksessies waarin onderzoeksresultaten tussentijds werden getoetst, gevalideerd en de toepasbaarheid beoordeeld. Daarnaast droegen prof. dr. Liesbeth Huybrechts van Universiteit Hasselt, Maaike Schravesande MRE namens Heijmans en Vincent Luyendijk, specialist gezonde leefomgeving van Publieke ruimtemakers voor Meiden, bij aan het onderzoek.
Werksessies
Nu de lancering van de toolbox een feit is, gaan de expertteams van Witteveen+Bos aan de slag met meerdere gemeentes uit het onderzoeksteam, om de ontwerpprincipes toe passen op locaties in deze steden. Een even effectieve als prettige werkvorm zijn hierbij werksessies op locatie, waarin wij samen met opdrachtgevers een concreet vraagstuk oppakken. In zo’n creatieve sessie ontstaat snel zicht op kansrijke combinaties van ontwerpprincipes om die specifieke publieke ruimte veilig, inclusief en toegankelijk te maken.
Heb je interesse in zo’n creatieve werksessie of wil je meer weten over de Toolbox?
