Met ondertussen ongeveer één bouwblok per drie hectare komen woningen, intensieve landbouw, industrie, natuur, water en recreatie steeds dichter op elkaar te liggen in de FoodValley, met versnippering en onbalans als gevolg.

Tegelijkertijd biedt het gebied volop kansen. Vrijkomende agrarische erven, duurzame landbouw, natuurontwikkeling en nieuwe woonvormen kunnen bijdragen aan een veerkrachtiger gebied. De sleutel ligt niet in nóg meer regels, maar in het opnieuw organiseren van lokale samenwerking.

OverErven draait om het terugbrengen van (lokaal) initiatief en handelingsruimte naar het gebied. Het biedt een praktische aanpak om weer ademruimte te creëren. De overheid stelt heldere doelen en kaders, maar lokale gemeenschappen bepalen zelf hoe zij die vertalen naar hun landschap. Het gebiedsplan kan vervolgens juridisch worden verankerd. Zo krijgen innovatie, natuurherstel en een duurzame economie ruimte om samen op te bloeien.

OverErven verwijst naar drie schaalniveaus en drie lagen van tijd: over de erven, waar gezonde leefmilieus ontstaan. Over de erven heen, waar verbinding en schuifruimte worden georganiseerd op groter schaalniveau. En: overerven, als het doorgeven van een gezonde leefomgeving aan volgende generaties.

Samen met H+N+S landschapsarchitecten en Wing bracht Witteveen+Bos de ruimtelijke, ecologische, sociale en economische opgaven integraal en ontwerpend samen. Waarbij Witteveen+Bos aanvullend de financiële doorrekening en onderbouwing voor het gebied verzorgde.

Gebiedspartijen, waaronder zorginstellingen, boeren en bewoners hebben de visie gevoed met hun lokale kennis, praktijkervaring en verschillende perspectieven op de toekomst van de FoodValley. Zo is OverErven niet alleen een verkwikkend vergezicht, maar ook een uitvoerbaar perspectief op gezondheid en geluk in de FoodValley.

Het fundament voor de oplossing is het vormen van grondverbonden: gebiedsspecifieke landschapscoöperaties van boeren, burgers en buitenlui. De betrokkenen maken samen een gebiedsplan waarin lokale initiatieven en belangen worden verbonden aan regionale opgaven. Dit doen de grondverbonden binnen koplopergebieden geselecteerd door de overheid. Koplopergebieden zijn locaties waar ruimte komt voor nieuwe combinaties van wonen, landbouw, natuur en landschapsherstel.

In deze samenwerkingsvorm worden grondwaarden, kosten, opbrengsten en maatschappelijke baten eerlijk met elkaar verbonden: de winst van de één helpt zo de ontwikkeling van de ander. Hierdoor ontstaat ruimte om functies te verplaatsen, grond vrijwillig te ruilen en investeringen in landschap, landbouw en leefomgeving gezamenlijk mogelijk te maken. Dit creëert de vrijheid voor de noodzakelijke schuifruimte om functies op de juiste plek te laten landen.

Startpunt voor OverErven zijn de regionale kaders en de aanwijzing van koplopergebieden door de overheid. Hierbinnen vormen boeren, burgers en andere grondeigenaren vrijwillig een grondverbond. Zij brengen hun grondposities, ambities en opgaven bijeen en werken deze, samen met bewoners en andere betrokkenen, uit in een gebiedsplan.

Dit gebiedsplan wordt uitgebreid met een financieel en planologisch fundament. Grondwaardeveranderingen, investeringen, beheer en maatschappelijke prestaties worden inzichtelijk gemaakt en collectief verevend. Vanuit deze collectieve benadering kunnen bijvoorbeeld woningbouw, natuurontwikkeling, agrarische bedrijfsontwikkeling en landschapsherstel elkaar versterken.

In de volgende stap voert het grondverbond concrete maatregelen uit. Langjarige afspraken over landschapsbeheer, agrarisch natuurbeheer en recreatieve voorzieningen zorgen dat de kwaliteit van het gebied behouden blijft. Het gebiedsplan wordt periodiek aangepast aan nieuwe initiatieven en veranderende opgaven. Zo ontstaat zowel een lerende organisatie als een actief dynamisch gebied, geen eenmalig eindbeeld.

*OverErven: ademruimte voor de FoodValley is door de vakjury geselecteerd als regionale finalist van de Eo Wijersprijsvraag 2025–2026 voor de regio FoodValley.